Rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, Mỹ đã đụng chạm đến lợi ích cốt lõi của Liên minh châu Âu

Thế giới

  • Thứ năm, 16-08-2018
  • 23:15 GMT + 7

Rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, Mỹ đã đụng chạm đến lợi ích cốt lõi của Liên minh châu Âu

Thứ tư, 09-05-2018 11:58 GMT + 7
Liên minh châu Âu đàm phán đã ròng rã 12 năm để Iran chấp nhận từ bỏ vũ khí hạt nhân. Quyết định của Mỹ rút khỏi thỏa thuận này đã đụng chạm tới lợi ích cốt lõi của Liên minh châu Âu . Chỉ tính riêng về kinh tế, việc Mỹ áp đạt trở lại cấm vận kinh tế đối với Iran sẽ là thảm họa đối với các công ty của châu Âu.
 
Cuối cùng thì sau nhiều đồn đoán, đêm qua (8/5) theo giờ Việt Nam, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã xác nhận việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân với Iran và sớm khôi phục các lệnh trừng phạt với nước này.
 
Trong phát biểu của mình, ông Trump lặp lại quan điểm rằng thỏa thuận hiện nay là một thỏa thuận tồi, và không có ích lợi gì trong việc ngăn cản Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Ông sẽ làm việc với các đồng minh nhằm tìm một giải pháp lâu dài và toàn diện hơn, sẵn sàng đàm phán một thỏa thuận mới với Iran.
 
Được ký kết vào năm 2015, thỏa thuận này cho phép Iran được gỡ bỏ các lệnh trừng phạt, đổi lại nước này phải hạn chế chương trình hạt nhân. Cho đến nay, Liên Hợp Quốc vẫn cho biết Iran vẫn tuân thủ các điều khoản của thoả thuận.
 
Ngay sau tuyên bố, ông Trump phải đối diện với làn sóng chỉ trích từ cộng đồng quốc tế, bao gồm cả các nước đồng minh tham gia thỏa thuận. Quyết định này cũng khiến giới đầu tư lo lắng không yên.
 

 
Trong bài phát biểu tại nhà trắng, Tổng thống Trump tuyên bố sau khi rút khỏi thỏa thuận hạt nhân, Mỹ sẽ cùng các đồng minh tìm kiêm thỏa thuận thực chất và lâu dài vấn đề hạt nhân của Iran cũng như sẵn sàng đàm phán với Iran về thỏa thuận hạt nhân mới. Tuy nhiên, Iran bác bỏ khả năng đàm phán lại bản thỏa thuận đã có hiệu lực trong vài năm qua.
 
Quyết định rút khỏi thỏa thuận hạt nhân của Nhà trắng đang dẫn tới nguy cơ cuộc chạy đua vũ trang mới tại khu vực Trung đông khi mà Iran có thể đáp trả các hành động của Mỹ bằng cách tái khởi động chương trình hạt nhân và trừng phạt các đồng minh của Mỹ trong khu vực. Một Trung đông đang chìm sâu trong xung đột lại đang có nguy cơ nóng thêm.
 
Sẽ không có thỏa thuận hạt nhân nào tốt hơn đối với Iran. Đây là phản ứng đầu tiên của Iran trước bước đi mới nhất của Donald Trump. Tổng thống Iran Hassan Rouhani tuyên bố, trước mắt Tehran vẫn giữ vững những cam kết của mình đối với thỏa thuận hạt nhân.
 
Từ Tehran, Tổng thống Iran Hassan Rouhani đã đưa ra phản ứng hầu như ngay lập tức ngay sau tuyên bố rút khỏi thỏa thuận hạt nhân của Tổng thống Trump. Ông cho rằng, bước đi mới đây của Tổng thống Mỹ đã cho Iran một kinh nghiệm lịch sử về cách ứng xử của Washington. Nhấn mạnh Mỹ đã vi phạm luật pháp quốc tế, tuy nhiên Iran sẽ làm hết sức để cứu vãn thỏa thuận này, không cần quan tâm tới Mỹ.
 
"Tôi đã chỉ thị cho bộ ngoại giao đàm phán với các đối tác châu Âu, Trung Quốc và Nga trong những tuần tới đây. Nếu sau những cuộc đàm phán, chúng tôi nghĩ rằng Iran vẫn tiếp tục tìm được những lợi ích từ thỏa thuận hạt nhân với sự hợp tác của các quốc gia, thỏa thuận sẽ vẫn tiếp tục được duy trì. Còn với lợi ích của Iran không được bảo đảm, chúng tôi sẽ có tuyên bố về quyết định của mình"- Tổng thống Iran Hassan Rouhani, nói.
 
Iran cảnh báo nếu những cuộc đàm phán đổ vỡ, Iran sẽ tiếp tục các chương trình làm giàu Uranium với mức độ cao chỉ trong vài tuần lễ. Hiện nhiều nước Trung đông đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về bất ổn trong khu vực  sau tuyên bố rút khỏi thỏa thuận hạt nhân của Mỹ. Người phát ngôn của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan cảnh báo đây có thể là mồi lửa cho những cuộc đụng độ mới tại Trung đông, trong khi Jordan bày tỏ lo lắng về nguy cơ các cuộc chạy đua vũ trang mới.
 
Hiện Bộ Ngoại giao Mỹ đã đưa ra khuyến cáo cho các nhân viên đại sứ quán Mỹ tại Israel tránh lui tới cao nguyên Golanđề phòng các hành động trả đũa từ Iran. Tuy nhiên, giới quan sát Trung đông nhận định các hành động quân sự nhằm phản ứng lại việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân là khó có thể xảy ra.
 
Chỉ ít phút sau khi Mỹ tuyên bố rút khỏi thỏa thuận hạt nhân đối với Iran, ở bên kia Đại tâu dương, lãnh đạo Liên minh châu Âu tuyên bố tiếp tục tôn trọng thỏa thuận dã ký và kêu gọi thế giới ủng hộ thỏa thuận bất chấp quyết định của Mỹ.
 
Đại diện cấp cao về An ninh và đối ngoại của Liên minh châu Âu, bà Federica Mogherini đã khẳng định thỏa thuận hạt nhân với Iran là cốt tử để đảm bảo an ninh của châu Âu cũng như an ninh thế giới. Chừng nào Iran còn tôn trọng các cam kết ngưng phát triển vũ khí hạt nhân như Iran vẫn tôn trọng cho tới lúc này thì Liên minh châu Âu còn cam kết đầy đủ và thực chất thỏa thuận hạt nhân Iran. Bà Federica Mogherini cũng đã kêu gọi cộng đồng thế giới tiếp tục duy trì việc ủng hộ với Iran bất kể Mỹ quyết định xe bỏ thỏa thuận này.
 
Liên minh châu Âu đàm phán đã ròng rã  12 năm để Iran chấp nhận từ bỏ vũ khí hạt nhân. Quyết định của Mỹ rút khỏi thỏa thuận này đã đụng chạm tới lợi ích cốt lõi của Liên minh châu Âu . Chỉ tính riêng về kinh tế, việc Mỹ áp đạt trở lại cấm vận kinh tế đối với Iran sẽ là thảm họa đối với các công ty của châu Âu.
 
Thỏa thuận khung về chương trình hạt nhân của Iran là chủ đề của vòng đàm phán cuối cùng giữa Iran và nhóm P5+1 — Hoa Kỳ, Nga, Trung Quốc, Pháp, Vương quốc Anh và Đức — cùng với Liên minh châu Âu về chương trình hạt nhân của Iran.
 
Thoả thuận này đạt được trên cơ sở của thoả thuận Geneva, tên chính thức là Thoả thuận Hành động chung (JPA). Thoả thuận Geneva là một thoả thuận tạm thời được ký kết vào ngày 24 tháng 11 năm 2013, trong đó Iran đồng ý lùi lại một phần của chương trình hạt nhân của họ nhằm đổi lấy sự nới lỏng một số lệnh trừng phạt. Thoả thuận trên có hiệu lực kể từ ngày 20 tháng 1 năm 2014. Sau đó các bên đồng ý tiếp tục mở rộng đối thoại. Hạn chót được mở rộng tới ngày 24 tháng 11 năm 2014 và khi hết hạn, một hạn chót thứ hai được đưa ra tới ngày 1 tháng 7 năm 2015.

Dựa trên khung thoả thuận hạt nhân của Iran được công bố vào ngày 2 tháng 4 năm 2015, Iran đồng ý chấp nhận hạn chế đáng kể chương trình hạt nhân của mình trong ít nhất một thập niên và một số chương trình sẽ còn bị hạn chế lâu hơn, và đồng ý tăng thêm đáng kể sự giám sát của cộng đồng quốc tế. Các điều khoản chi tiết được đàm phán cho tới hết tháng 6 năm 2015.